Akder - Akışkan Gücü Derneği

Hidrolik sistemlerde aktüatörlerin (Hidrolik silindir ve hidrolik motorlar) hareket hızlarını kontrol edebilmek için akış kontrol valfleri kullanılır.Şekilde gözüken iğne tip kısma valfi de bu amaç için kullanılan bir valftir.

Bir aktüatörün hızını azaltabilmek için aktüatöre giden yağ debisini azaltmak gerekir. Şekilde içyapısı gözüken kısma valfinde görüldüğü gibi 2 bağlantı hattı bulunmaktadır. Bu hatlardan birisi giriş birisi de çıkış hattıdır, dolayısıyla valfe giren debinin tamamı valf içinden geçmektedir. Öyleyse böyle bir valfi kullanarak aktüatöre giden debiyi nasıl değiştirebiliriz? Örnekte incelediğimiz kısma valfi yağın geçtiği kesiti daraltarak valf girişindeki basıncı arttırır,  bu basınç artışı sistemdeki emniyet valfinin ayar değerine kadar ulaşırsa emniyet valfi açılmaya başlar. Böylece pompa çıkış debisinin bir kısmı emniyet valfinden tanka geri dönerek aktüatörlere aktarılan yağ debisinin düşmesini sağlar.

  

Kısma valfleri tek yönlü yada çift yönlü kısma yapabilirler. Aşağıdaki örnekte görüldüğü üzere sol taraftaki kısma valfi çift yönde kısma yaparak aktüatörün tüm hareketlerini yavaşlatır, eğer sadece tek bir yönde kısma yapmak istiyorsak içerisinde çekvalf bulunan tek yönlü kısma vaflerin tercih etmeliyiz. Kısma valfleri  devrede aktüatörün girişine yada çıkışına bağlanabilir. Girişine bağlandığında aktüatöre giren yağ kısıldığı için girişte kısma çıkışına bağlandığında ise çıkan yağ kısıldığı için çıkışta kısma denir. 

Şekildeki iki örnek devre diyagramında tek yönlü kısma valfleri kullanılarak hız kontrolü yapılmıştır. Burada dikkat edilmesi gereken çekvalf yönleridir. Farklı gibi gözüken devrelerin aslında çalışma prensipleri aynıdır. Her iki uygulama da da silindirin mil dışarı hareketinin hız kontrolü yapılmaktadır. Birinci uygulamada silindire giren yağ kısılarak hız kontrolü yapılırken ikinci uygulamada silindirden çıkan yağ kısılarak hız kontrolü yapılmaktadır. Hidrolik devrelerde, özellikle silindir uygulamalarında çıkan yağ kısmak, kısılarak ısınan yağın silindire girmeden tanka gitmesi ve mil tarafındaki yağ hacminin daha düşük olması gibi küçük avantajları sebebiyle daha çok tercih edilmektedir. Bununla birlikte girişte kısma yöntemi de bazı hidrolik devrelerde tercih edilmektedir, bu tip kontrol yönteminin bir avantajı ise silindirin yüksüz çalışması halinde kısma yapılması rağmen silindir basınca maruz kalmayacaktır. Her iki yöntemin seçilmesi sırasında dikkat edilmesi gereken bir kriterde yükün silindire olan etkisidir. Karşı denge valfi kullanılmayan uygulamalarda serbest düşme hareketini engellemek için de kısma valfi tercih edilecek ise burada mutlaka yükün silindire olan çekme yada itme etkisi dikkate alınarak girişte yada çıkışta kısma tercih edilmelidir.